Bouwen in het buitengebied en de rol van ecologisch onderzoek
Bouwen in het buitengebied lijkt eenvoudiger dan bouwen in de stad: er is meer ruimte en minder bebouwing in de directe omgeving. Toch spelen juist daar…
Bouwen in het buitengebied lijkt eenvoudiger dan bouwen in de stad: er is meer ruimte en minder bebouwing in de directe omgeving. Toch spelen juist daar ecologische vragen een grote rol. Weilanden, bosranden, sloten en oude boerderijen bieden leefruimte aan veel beschermde soorten. Dit artikel zet de factoren op een rij die bepalen hoe zwaar ecologie weegt bij een bouwplan in het buitengebied, met de meest bepalende factor als laatste.
Beschermde soorten op het erf en in gebouwen
Oude schuren, stallen en boerderijen zijn geliefde verblijfplaatsen voor vleermuizen, uilen, zwaluwen en huismussen. Bij sloop, renovatie of verbouwing van zulke gebouwen is de kans groot dat beschermde soorten in het geding zijn. Ook erfbeplanting met oude bomen kan een belangrijke functie hebben voor vogels en vleermuizen.
Via gaia-ecologie.nl is te zien welke vormen van ecologisch onderzoek er zijn, van een eerste quickscan tot soortgericht onderzoek naar vleermuizen en faunabeheer. Voor initiatiefnemers in het buitengebied helpt dat om vooraf in te schatten welk onderzoek bij hun plan past.
Het onderzoek begint meestal met een quickscan, waarin een ecoloog de gebouwen, bomen en het terrein beoordeelt. Wanneer daaruit blijkt dat beschermde soorten aanwezig kunnen zijn, volgt nader onderzoek in de periode waarin die soorten goed waarneembaar zijn.
Water en groene structuren
Sloten, poelen en vijvers zijn in het buitengebied leefgebied voor amfibieën, vissen en waterplanten. Het dempen of verleggen van een sloot kan gevolgen hebben voor beschermde soorten die daar leven. Ook houtwallen en singels vormen verbindingen waarlangs dieren zich verplaatsen.
Vleermuizen gebruiken lijnvormige elementen zoals bomenrijen en houtwallen om zich te oriënteren tijdens het foerageren. Het verwijderen van zo’n element kan hun vliegroutes onderbreken, ook wanneer er geen verblijfplaats wordt geraakt. Dat maakt deze structuren een aandachtspunt bij de inrichting van het terrein.
Door groene structuren zoveel mogelijk te behouden of te versterken, wordt de impact van een bouwplan beperkt. Een nieuwe houtwal of een natuurvriendelijke oever kan bovendien bijdragen aan de waarde van het terrein voor de natuur.
Stikstof en Natura 2000
In de buurt van Natura 2000-gebieden speelt de uitstoot van stikstof een belangrijke rol. Zowel de bouwfase als het gebruik van een gebouw kan stikstofdepositie veroorzaken op kwetsbare natuur. Met het rekenprogramma AERIUS wordt berekend of een project leidt tot een toename van stikstofdepositie op die gebieden.
Blijkt uit die berekening dat er sprake is van een toename, dan kan een aparte toestemming nodig zijn voor de gevolgen voor het Natura 2000-gebied. Dat vraagt om een zorgvuldige onderbouwing en kan de doorlooptijd van een project aanzienlijk verlengen.
Een vroege stikstofberekening geeft duidelijkheid over de haalbaarheid van een plan. Soms zijn met aanpassingen in de bouwmethode of het gebruik, zoals de inzet van emissiearm materieel, de effecten te beperken.
Natuurnetwerk Nederland en provinciaal beleid
Het Natuurnetwerk Nederland is een samenhangend netwerk van natuurgebieden dat door de provincies wordt beschermd. Bouwen binnen of direct naast dit netwerk is aan strenge voorwaarden gebonden. Provincies leggen in hun omgevingsverordening vast welke ontwikkelingen daar zijn toegestaan.
Ook buiten het Natuurnetwerk hebben provincies regels voor het buitengebied, bijvoorbeeld voor weidevogelgebieden of landschappelijke waarden. Die regels verschillen per provincie, wat het belangrijk maakt om vooraf te weten welk beleid op een locatie van toepassing is.
Gemeenten vertalen dit beleid naar het omgevingsplan. Daarin staat wat er op een perceel mag worden gebouwd en onder welke voorwaarden. Een ecologische onderbouwing is vaak nodig om aan te tonen dat een plan past binnen die voorwaarden.
De timing van het onderzoek
De meest bepalende factor is wanneer het ecologisch onderzoek wordt gestart. Omdat nader onderzoek aan seizoenen gebonden is, bepaalt het startmoment in hoge mate de doorlooptijd van het hele project. Wie in de winter begint met een quickscan, kan in het voorjaar en de zomer het eventuele vervolgonderzoek uitvoeren.
Wie pas in het najaar ontdekt dat onderzoek nodig is, moet vaak wachten tot het volgende seizoen. In het buitengebied, waar de kans op beschermde soorten groot is, kan dat het verschil maken tussen een project dat binnen een jaar start en een project dat aanzienlijk later begint.
Een vroege start geeft bovendien ruimte om maatregelen tijdig te treffen. Vervangende verblijfplaatsen moeten vaak al geruime tijd voor de werkzaamheden aanwezig zijn, zodat dieren eraan kunnen wennen. Die voorbereidingstijd valt alleen goed in te plannen als het onderzoek op tijd is afgerond.